حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 12 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 752 . ظنون ر . ك : ظن ظنون مجوزه ر . ك : اماره معتبر ظنون مخصوص ر . ك : ظن خاص [ ظواهر ] ظواهر آيات ر . ك : ظواهر كتاب ظواهر اخبار ر . ك : ظواهر سنت ظواهر الفاظ معانى به دست آمده از ظهور الفاظ هرگاه لفظى سبب ظن در نوع عقلا به معنايى شود ، آن معنا را « معناى ظاهر » آن لفظ مىگويند ؛ بنابراين ، ظواهر الفاظ يعنى معناهايى كه الفاظ در آنها ظهور دارد . براى تشخيص ظاهر لفظ راه‌هايى بيان شده است : 1 . وضع لفظ : هرگاه انسان دريابد كه يك لفظ براى معنايى وضع شده است ، اين علم به وضع ، سبب ظهور لفظ در آن معا مىگردد ؛ 2 . قرينه خاص يا عام : اگر قرينه عام يا خاص بر اراده يك معنا از لفظى آورده شود اين قرينه سبب ظهور لفظ در آن معنا مىگردد . البته آوردن قرينه در جايى لازم است كه يا لفظ در غير معنايى كه براى آن وضع شده است ، استعمال گردد و يا لفظ براى بيشتر از يك معنا و جداگانه وضع شده باشد ؛ 3 . تبادر : صحت حمل و عدم صحت سلب و اطراد ؛ 4 . اجراى اصول لفظى مرادى ، همچون : اصالة عدم الاشتراك ، اصالة الحقيقة ، اصالة الظهور . با رجوع به اين اصول نيز مىتوان به ظهور لفظ در مرحله ظهور تصديقى و تشخيص مراد پى برد . نكته : در منشأ حجيت ظواهر الفاظ اختلاف است ، ولى ديدگاه مشهور اين است كه حجيت ظواهر الفاظ از باب بناى عقلا است . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 301 . مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 232 . حيدرى ، على نقى ، اصول الاستنباط ، ص 188 . نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص 90 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 130 . فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 231 . ظواهر حديث ر . ك : ظواهر سنت ظواهر روايات ر . ك : ظواهر سنت ظواهر سنت معانى به دست آمده از الفاظ روايات ، به سبب ظنّ نوعى هرگاه از الفاظ روايات ، ظن نوعى به معناى آنها پيدا شود به آن معانى ، ظواهر سنّت گفته مىشود ؛ به بيان ديگر ، به آنچه از روايات معصومان عليهم السّلام با ظن عرفى به دست مىآيد ، ظواهر سنت مىگويند . بنابراين ، روايات قطعى الدلاله كه مراد شارع را به صراحت مىرساند نص در آن است از تعريف خارج مىباشد . در كتاب « علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد » آمده است : « و ليس من شك أنّ ظاهر الكلام بيان و دليل يوجب العمل به ، لا فرق فى ذلك بين كلام الكتاب و السنة و غيرهما و . . . و على هذا جرى العرف الذى يعبّر عنه علمائنا ببناء العقلاء من كل دين و مذهب و الشارع المقدس سيّد اهل العرف و العقل » . « 1 » مطهرى ، مرتضى ، آشنايى با علوم اسلامى ، ج 3 ، ص 36 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 301 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 61 و 108 . ظواهر قرآن ر . ك : ظواهر كتاب ظواهر كتاب معانى به دست آمده از الفاظ قرآن ، به سبب ظنّ نوعى هرگاه از الفاظ كتاب ، ظن نوعى به معانى آن پيدا شود ، به آن معانى ، ظواهر الفاظ كتاب گفته مىشود ؛ به بيان ديگر ، دلالت الفاظ كتاب بر معناى راجح نزد عرف را ظاهر كتاب مىگويند . بنابراين ، ظاهر كتاب ، همان است كه عرف از كتاب مىفهمد و آنچه قرآن به آن تصريح مىنمايد نص كتاب جزء ظواهر كتاب محسوب نمىشود . دانشمندان اسلامى در حجيت ظواهر قرآن اختلاف‌نظر دارند ؛ اصوليون شيعه معتقدند ظواهر قرآن مطلقا حجت است ، اما اخبارىها اعتقاد دارند ظاهر قرآن زمانى حجت است كه اهل بيت عليهم السّلام آيه را تفسير و معنا كرده باشند . بروجردى ، حسين ، نهاية الاصول ، ج 2 ، 1 ، ص 476 . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 56 . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 221 . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 3 ، ص 174 . موسوى بجنوردى ، محمد ، مقالات اصولى ، ص 15 .

--> ( 1 ) . مغنيه ، محمد جواد ، علم اصول الفقه فى ثوبه الجديد ، ص 222 .